İstanbul’dan Tarih Fışkırıyor

Eyüpsultan’da yapılan kazı çalışmalarında  kaldırımın altında tarihe direnemeyen eski dergah binasının kalıntıları ve tarihi mezar taşları çıktı.

Eyüpsultan Gümüşsuyu Mahallesi, Karyağdı Sokağı ile Ballı Baba sokağının birleştiği yerde kurulan Karyağdı Baba Tekkesi’nin bulunduğu alanda İBB, Arkeoloji Müzeleri kontrolünde kazı çalışması başladı. Çalışmalar sırasında kaldırımın altından, eski dergah binasının kalıntıları ve tarihi mezar taşları çıktı.

Kaldırımın 70 santim altında

İlk kuruluş devri 16. Yüzyıla kadar uzanan dergah, 19. Yüzyıl’da, vaka-i hayriye olayları sırasında yıkıldı ve daha sonra yine inşa edildi. Lakin bugün, eski dergahtan sadece ‘Selamlık’ denilen yapı kalmıştı. İstanbul’un tasavvuf kültürü ve Bektaşi geleneği için epeyce önem taşıyan ve parça yok olan bu alan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı’nın yürüttüğü çalışmayla, yine gün yüzüne çıkacak. Arkeoloji Müzeleri kontrolünde alanda başlayan çalışmalarda, kaldırım taşlarının 70 santimetre altında, tarihi dergahın duvarları, taban döşeme yapıları ve tarihi mezar taşlarına ulaşıldı. Çalışmalar tamamlandığında, bütün dergâh binasının yapı izlerine ulaşılmış ve bu yapının nasıl bir yapı olduğu, bilimsel olarak ortaya çıkarılmış olacak. Daha sonra ise dergahın rekonstrüksiyon projesinin inşasının gerçekleştirilmesi planlanıyor.

‘Eyüp bölgesinin en önemli’

Karyağdı Baba Doruğu’nun Eyüpsultan bölgesindeki en değerli noktalardan biri olduğunu kaydeden İBB Genel Sekreter Yardımcısı Uzman Polat, “Karyağdı Baba doruğundayız. Kerametinden dolayı Karyağdı Baba’ya atfedilen bir makam burası. Hemen ön tarafında kendi ismine yapılmış türbesi var. İnsanlar hala buraya gönül bağlılığıyla gelir, ziyaret ederler. Eyüp bölgesinin en kıymetli, kutsal noktalarından birisi burası. Tarihi boyunca kimi Horasan evliyalarının makamları vardı, bu da onlardan birisi. 16.Yüzyıla kadar gittiği kestirim edilen bir ilk kuruluş periyodu var. Eyüpsultan’ın Karyağdı Baba zirvesinde, tam bu noktada kurulmuş bir Bektaşi Dergâhı burası. Tarihe karşı pek direnemedi Karyağdı Baba Dergahı. 19. Yüzyılın başında  bir yıkılma karşı karşıya kaldı. İkinci Mahmut’un Vaka-i Hayriye olarak isimlendirilen olay sırasında yıkılmıştı. Akabinde tekrar geçtiğimiz iki yüzyılın sonunda, 19. Yüzyılın sonlarına doğru inşa edildi. Bugün eski dergâhtan sadece selamlık dediğimiz, eski pirin ailesi ile yaşadığı mesken kaldı. Ama dergâh daha büyüktü. Etrafında, Eyüp Mezarlığı’nı da alan bir alandı ve mezarların ortasında kalıyordu. Büyük bir nekropol alanı(mezarlık alanı) olarak düşünmemiz gereken bir yer burası. Bütün bu mezarların, mezar taşlarının iç içe olduğu bir tekke. Tarihi olarak, İstanbul’un kimliğinde bu cins tekke dergâhların karakterini yansıtır. Klasik bir Osmanlı Konağı, yanında da bir Harem ve Selamlık kısmını içerir. Natürel burada bir meydan olması gerekiyordu. Ve ek binalar. Bunların tamamı, tarihe dayanamadı ve bugüne ulaşamadılar” diye konuştu.

‘İstanbul kültür ve tasavvuf arkeolojisinin alanı’

Son yüzyıl içinde tekkenin çok iyi bilindiğini ve ziyaret edildiğini anlatan Polat,  yapının tarihi izlerinin zamanla yok olduğunu anlattı. Polat, “Tarihçiler tarafından iyi çalışılmış bir tekkedir. Ancak zaman zaman, kimi tarihi izlerinin basamak basamak yok olduğunu biliyoruz. Ve günümüze, artık gerimizde bulunan döşemenin altında kalmış bir arkeolojik alan olarak ulaştı. Yani bir çeşit İstanbul kültür ve tasavvuf arkeolojisinin alanı burası. Karyağdı Baba Tekkesi’nin temel Selamlık Binasının yanında, ek olarak yapılan başka binaların olduğunu biliyoruz. Lakin bugüne ulaşamamış yapılar bunlar. Tam bu noktada, o yapıların kendileri vardı bir vakit. Bizim için manalı bir çalışmaydı zira Arkeoloji Müzeleri’nin kontrolünde yapılmış bir kazı burası. 70 santimetreye kadar indikten sonra karşımıza tarihi dergahın duvarları, yer döşeme yapıları çıkmaya başladı. Hemen yan taraftaki binanın bitişiğinde başlayan yapı izleriydi bunlar. Tamamlandığında bütün dergâh binasının yapı izlerine ulaşmış olacağız ve bu yapının nasıl bir yapı olduğunu bilimsel olarak ortaya çıkartmış olacağız” diye konuştu.

Tarihi mezar taşları da bulundu

Bununla birlikte kazı alanında tarihi mezarların mezar taşlarının da çıktığını tabir eden Polat,  “Şu an adımımızı attığımız her yerin bu manevi ortamın tesiri altında ve tekkenin hemen etrafına defnedilen gönül bağlıları tarafından mezarların çıkacağını biliyorduk ve bunlara ulaştık. İstanbul’un tasavvuf ve kültürel ortamları için Eyüp çok değerli bir yer. Eyüp’te her türlü tarikat yapılarının olduğunu biliyoruz. İstanbul Kültürü için tarikatlar çok değerli. Bu etaptan sonra kazıyı devam ettirip yapının temel izlerine ulaşacağız. Ve bu temel izleri sayesinde yapının rekonstrüksiyon projesini elde edeceğiz ve burada İstanbul için bu çok kıymetli tekkenin tekrar rekonstrüksiyon projesinin inşasını gerçekleştireceğiz. bu noktadaki mezar taşlarını da ortaya çıkarırsak tekrar dikerek, bu alanı eski saygınlığına uygun formda düzenleyerek, bu alanın eski kutsiyetini koruyacağız” dedi.